3.1 Wstęp Normy są dobrowolnymi regułami postępowania uzgodnionymi w otwarty i przejrzysty sposób przez wszystkich zainteresowanych. Pomimo, że normy przedstawiają w krajach UE najwyższej rangi uznane reguły techniczne, to stosowanie ich jest w zasadzie dobrowolne. Liberalizują handel, pobudzają rozwój rynku, chronią obywateli - zarówno producentów, jak i konsumentów, a przede wszystkim wzmacniają konkurencyjność. Od 1 stycznia 2004 r. Polska uzyskała pełne członkostwo w europejskich organizacjach normalizacyjnych CEN i CENELEC. Ramy nowego modelu tej działalności, zbliżonego do modelu przyjętego w krajach członkowskich CEN i CENELEC określa ustawa o normalizacji z dnia 12.09.2002 r. (Dz.U. nr 169, poz. 1386.) Instytucją odpowiedzialną za działalność normalizacyjną jest Polski Komitet Normalizacyjny - państwowa jednostka organizacyjna o charakterze kolegialnym, w którego skład wchodzą przedstawiciele jednostek administracyjnych, organizacji naukowych, technicznych, gospodarczych i społecznych (również konsumenckich) oraz przedstawiciele Normalizacyjnych Komisji Problemowych - pomiary elektryczne. Aktualnie w Polsce działają 271 Komitety Techniczne (KT), odpowiadające swoim zakresem działania Komitetom Technicznym CEN. W skład tych Komitetów, opracowujących Polskie Normy, wchodzą specjaliści z zakresu nauki i techniki oraz reprezentanci użytkowników i konsumentów. W zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy działa w Polsce działa 55 Komitetów Technicznych. Rolę wiodącą pełni Centralny Instytut Ochrony Pracy, w którym działa 5 Komitetów Technicznych: KT nr 21, KT nr 157, KT nr 158, KT nr 159 i KT nr 276. Pomimo, że normy przedstawiają w krajach UE najwyższej rangi uznane reguły techniczne, to stosowanie ich jest w zasadzie dobrowolne. Nie oznacza to jednak, że można je bezkarnie lekceważyć, omijać i postępować wbrew ich postanowieniom. W razie wątpliwości co do jakości produktu lub usługi kwestie sporne rozstrzyga się przyjmując za podstawę przede wszystkim wymagania norm. Polskie Normy stają się również obligatoryjne w przypadku przywołania ich w innych o obowiązujących aktach prawnych. Dzięki nowej ustawie o normalizacji, krajowy system normalizacji stał się w pełni kompatybilny z zasadami obowiązującymi w normalizacji europejskiej. Na uwagę zasługuje wzrost znaczenia uczestników rynku jako udziałowców procesu normalizacji. Niezbędne są jednak dalsze działania mające na celu zwiększenie świadomości społeczeństwa, co do ważności norm dla jego pomyślnego rozwoju - pomiary elektryczne. 3.2 Symbole i skróty stosowane w numerach referencyjnych i tekstach Polskich Norm PN - Polska Norma. PrPN - projekt Polskiej Normy. EN - norma europejska opracowana przez CEN, CENELEC lub ETSI (Europejski Instytut Norm Telekomunikacyjnych). ETSI EN - norma europejska opracowana przez ETSI. ETS - norma europejska opracowana przezETSI przed 1996 r. EU (EURONORM) - norma europejska opracowana przez Europejską Wspólnotę Węgla i Stali. ENV - prenorma europejska. HD - dokument harmonizacyjny CEN lub CENELEC. IEC - norma międzynarodowa opracowana przez Międzynarodową Organizację Elektrotechniczną (IEC). ISO - norma międzynarodowa opracowana przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO). ISO/IEC - norma opracowana wspólnie przez ISO i IEC. ISO/TR - raport techniczny ISO. UN/ECE - dokument Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ. NP - dyrektywa nowego podejścia. Skojarzenie symbolu Polskiej Normy (PN) lub projektu Polskiej Normy (PrPN) z numerem normy lub dokumentu europejskiego albo międzynarodowego (np. PN-EN; PrPN-ISO) oznacza, ze Polska Norma (lub jej projekt) jest identyczna z normą lub dokumentem wprowadzanym. EQV - norma ujednolicona; oznacza całkowitą zgodność treści merytorycznej z wprowadzoną normą i niepełną zgodność w sposobie prezentacji. NEQ - norma nierównoważna; brak zgodności merytorycznej i zgodności w sposobie prezentacji. IDT - norma identyczna; oznacza całkowita zgodność treści merytorycznej i całkowita zgodność w sposobie prezentacji z wprowadzoną normą. MOD - norma modyfikowana; oznacza brak całkowitej zgodności treści merytorycznej i/lub sposobu prezentacji z wprowadzoną normą. /A - zmiana do Polskiej Normy odzwierciedlająca w stopniu identycznym zmiany do normy europejskiej lub międzynarodowej, opublikowana oddzielnie. /Ak - arkusz krajowy do PN-EN, PN-ISO (IEC). /Ad - dodatek do normy publikowany oddzielnie. /Ap - poprawka krajowa do PN publikowana oddzielnie. /AC - poprawka do Polskiej Normy odzwierciedlająca w stopniu identycznym zmiany do normy europejskiej lub międzynarodowej, publikowana oddzielnie. /Az - zmiana krajowa do PN publikowana oddzielnie. +AC - norma z włączoną do treści poprawką. +A2 - norma z włączoną do treści zmianą nr 2. +A# - norma z włączonymi do treści kilkoma zmianami. Symbole (U) i (E) umieszczone po numerach referencyjnych Polskich Norm wskazują na sposób wprowadzenia normy europejskiej w języku oryginału: (U) - oznacza normę wprowadzona metodą uznania, (E) - oznacza normę wprowadzoną metoda okładkową. 3.3 Wybrane tytuły polskich norm - PN-EN 45020:2007 (U) Normalizacja i dziedziny związane - Terminologia ogólna - PN-IEC 60050-826:2007 Międzynarodowy słownik terminologiczny elektryki. Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych Zastępuje: PN-91/E-05009.02. - PN-EN 60529:2003 Stopnie ochrony zapewniane przez obudowy (kod IP) - PN-93/N-01256.03 Znaki bezpieczeństwa. Ochrona i higiena pracy. - PN-88/E-08501 Urządzenia elektryczne. Tablice i znaki bezpieczeństwa. - PN-92/N-01255 Barwy i znaki bezpieczeństwa. - PN-92/N-01256-02 Znaki bezpieczeństwa. Ewakuacja. - PN-N 01256-5:1998 Zasady umieszczania znaków bezpieczeństwa na drogach ewakuacyjnych i drogach pożarowych Oświetlenie elektryczne - PN-EN 12464-1: 2004 r. Światło i oświetlenie. Oświetlenie miejsc pracy. Część 1: Miejsca pracy we wnętrzach - PN-76/E-02032 Oświetlenie dróg publicznych. - PN-71/E-02034 Oświetlenie elektryczne terenów budowy, przemysłowych, kolejowych i portowych oraz dworców i środków transportu publicznego. Wyposażenie elektryczne do pracy w szczególnych warunkach - PN-87/E-08111 Elektryczne urządzenia przeciwwybuchowe. Urządzenia hermetyzowane masą izolacyjną. Klasyfikacja, wymagania i metody badań. - PN-EN 50394-1:2007 Urządzenia elektryczne w przestrzeniach zagrożonych wybuchem - Grupa 1 - Systemy iskrobezpieczne - Część 1:Konstrukcja i badania. Data publikacji: 16.05.2007 r. - PN-EN 60079-2:2005 (U) Urządzenia elektryczne w przestrzeniach zagrożonych wybuchem - Część II: Obudowy ciśnieniowe "p". - PN-EN 60079 - 0:2006 Urządzenia elektryczne w przestrzeniach zagrożonych wybuchem gazów - Część 0: Wymagania ogólne. Zastępuje: PN-EN 50014:2004, PN-EN 60079-0:2004 (U). - PN-EN 60079-7:2004 U) Urządzenia elektryczne w przestrzeniach zagrożonych wybuchem - Część 7: Stopień ochrony "e" - PN-EN 60079-10:2003 U) Urządzenia elektryczne w przestrzeniach zagrożonych wybuchem - Część 10: Klasyfikacja obszarów niebezpiecznych. - PN-EN 60079-14:2004 U) Urządzenia elektryczne w przestrzeniach zagrożonych wybuchem - Część 14:I instalacje elektryczne w obszarach ryzyka (innych niż zakłady górnicze). - PN-EN 60079-15:2004 U) Urządzenia elektryczne w przestrzeniach zagrożonych wybuchem - Część 15: ochrona typu "n". - PN-EN 60079-17:2003 U) Urządzenia elektryczne w przestrzeniach zagrożonych wybuchem - Część 17: Kontrola i obsługa instalacji elektrycznych w obszarach niebezpiecznych (innych niż kopalnie). - PN-EN 60079-18:2006 Urządzenia elektryczne w przestrzeniach zagrożonych wybuchem - Część 18: Konstrukcja, badanie i znakowanie elektrycznych urządzeń hermetyzowanych "m". Zastępuje: PN-EN 60079-18:2004 (U) oraz PN-EN 60079 -18:2004/AC:2006 (U). - PN-E-05204:1994 Ochrona przed elektrycznością statyczną. Ochrona obiektów, instalacji i urządzeń. Wymagania. - PN-EN 60099-1:2002 (U) Ograniczniki przepięć. Iskiernikowe zaworowe ograniczniki przepięć do sieci prądu przemiennego - PN-EN 60269-1:2001 Bezpieczniki topikowe niskonapięciowe. Wymagania ogólne. - PN-EN 50110-1:2005 Eksploatacja urządzeń elektrycznych. - PN-EN 50110-2:2002 Eksploatacja urządzeń elektrycznych (załączniki krajowe). - PN-EN 61643-11:2006 Niskonapięciowe urządzenia do ograniczania przepięć - Część 11: Urządzenia do ograniczania przepięć w sieciach rozdzielczych niskiego napięcia - Wymagania i próby - PN-EN 60669-1:2006 Wyłączniki do zastosowań domowych i podobnych stałych instalacji. Część I: Wymagania ogólne - PN-EN 61008-1:2005 (U) Sprzęt elektroinstalacyjny - Wyłączniki różnicowoprądowe bez wbudowanego zabezpieczenia nadprądowego do użytku domowego i podobnego (RCCB) - Część 1: Postanowienia ogólne - PN-EN 61008-2-1:2002 (U) Wyłączniki różnicowoprądowe bez wbudowanego zabezpieczenia nadprądowego do użytku domowego i podobnego (RCCB) - Część 2-1: Stosowanie postanowień ogólnych do wyłączników RCCB o działaniu niezależnym od napięcia sieci. Polskie normy związane z ochroną przeciwporażeniową i odgromową - PN-IEC 60364-1:2000 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Zakres, przedmiot i wymagania podstawowe - PN-IEC 60364-3:2000 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Ustalenie ogólnych charakterystyk - PN-HD 60364-4-41:2007(U) Instalacje elektryczne niskiego napięcia - Część 4.41. Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa - Ochrona przeciwporażeniowa. Zastępuje PN-IEC 60364-4-41:2000 - PN-IEC 60364-4-42:1999 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa. Ochrona przed skutkami oddziaływania cieplnego - PN-IEC 60364-4-43:1999 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa. Ochrona przed prądem przetężeniowym - PN-IEC 60364-4-442:1999 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa. Ochrona przed przepięciami. Ochrona instalacji niskiego napięcia przed przejściowymi przepięciami i uszkodzeniami przy doziemieniach w sieciach wysokiego napięcia - PN-HD 60364-4-443:2006 (U) Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Część: 4-443: Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa. Ochrona przed zaburzeniami napięciowymi i zaburzeniami elektromagnetycznymi. Ochrona przed przepięciami atmosferycznymi lub łączeniowymi. Zastępuje PN-IEC 60364-4-443:1999, która utraci swoją ważność w 2008 r. - PN-IEC 60364-4-444:2001 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa. Ochrona przed przepięciami. Ochrona przed zakłóceniami elektromagnetycznymi (EMI) w instalacjach obiektów budowlanych - PN IEC 60364-4-46:1999 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa. Odłączanie izolacyjne i łączenie - PN-IEC 60364-4-47:2001 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa. Stosowanie środków ochrony dla zapewnienia bezpieczeństwa. Postanowienia ogólne. Środki ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym - PN-IEC 60364-4-473:1999 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa. Stosowanie środków ochrony zapewniających bezpieczeństwo. Środki ochrony przed prądem przetężeniowym - PN-IEC 364-4-481:1994 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa. Dobór srodków ochrony w zależności od wpływów zewnętrznych. Wybór środków ochrony przeciwporażeniowej w zależności od wpływów zewnętrznych - PN-IEC 60364-4-482:1999 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa. Dobór środków ochrony w zależności od wpływów zewnętrznych. Ochrona przeciwpożarowa - PN-HD 60364-5-51:2006 (U) Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Część 5-51:Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Postanowienia ogólne. Zastępuje PN-IEC 60364-5-51:2000, która utraci swoją ważność w 2008 r. - PN-IEC 60364-4-52:2002 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Oprzewodowanie - PN-IEC 60364-5-523:2001 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Obciążalność prądowa długotrwała przewodów - PN-IEC 60364-5-53:2000 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Aparatura rozdzielcza i sterownicza - PN-IEC 60364-5-534:2003 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Urządzenia do ochrony przed przepięciami - PN-IEC 60364-5-537:1999 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Aparatura rozdzielcza i sterownicza. Urządzenia do odłączania izolacyjnego i łączenia - PN-HD 60364-5-54:2007 (U) Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych - Część 5-54:Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego - Uziemienia, przewody ochronne i przewody połączeń ochronnych. Zastępuje PN-IEC 60364-5-54:1999. - PN-IEC 60364-5-548:2001 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Układy uziemiające i połączenia wyrównawcze instalacji informatycznych - PN-IEC 60364-5-551:2003 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Inne wyposażenie. Niskonapięciowe zespoły prądotwórcze - PN-HD 60364-5-559:2006 (U) Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Część 5-55: Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Inne wyposażenie. Sekcja 559: Oprawy oświetleniowe i i instalacje oświetleniowe. Wprowadzona notą uznaniową w 2006 r. Zastępuje PN-IEC 60364-5-559:2003, która utraci ważność w 2008 r. - PN-IEC 60364-5-56:1999 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Instalacje bezpieczeństwa - PN-HD 60364-6:2007 (U) Instalacje elektryczne niskiego napięcia - Część 6: Sprawdzanie. Zastępuje PN-HD 384.6.61 S2:2006 (U) [Norma PN-IEC 60364-6-61:2000 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Sprawdzanie. Sprawdzanie odbiorcze - wycofana bez zastąpienia.] - PN-IEC 60364-7-701:1999 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych- Wymagania dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji - Pomieszczenia wyposażone w wannę lub/i basen natryskowy - PN-IEC 60364-7-702:1999 /Ap1:2002 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Wymagania dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji. Baseny pływackie i inne. - PN-HD 60364-7-703:2007 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych - Część 7-703: Wymagania dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji. Pomieszczenia i kabiny zawierające ogrzewacze do sauny. Zastępuje PN-HD 60364-7-703:2006 (U), PN-IEC 364-703:1993. - PN-IEC 60364-7-704:2007 (U) Instalacje elektryczne niskiego napięcia Część 7-704: Wymagania dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji. Instalacje na terenie budowy i rozbiórki. Zastępuje PN-IEC 60364-7-704:1999. - PN-IEC 60364-7-706:2000 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Wymagania dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji. Przestrzenie ograniczone powierzchniami przewodzącymi - PN-IEC 60364-7-707:1999 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Wymagania dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji. Wymagania dotyczące uziemień instalacji urządzeń przetwarzania danych - PN-HD 384.7.708 S2:2006 (U) Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Część 7: Wymagania dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji. Sekcja 8: Instalacje elektryczne na parkingach do przyczep kempingowych - PN-HD 384.7.711 S1:2005 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Część 7-711: Wymagania dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji. Wystawy, pokazy i stoiska. - PN-HD 60364-7-712:2007 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych - Część 7-712: Wymagania dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji. Fotowoltaniczne (PV) układy zasilania. - PN-IEC 60364-7-713 S1:2005 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Część 7-711: Wymagania dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji. Meble - PN-IEC 60364-7-714:2003 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Wymagania dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji. Instalacje oświetlenia zewnętrznego - PN-HD 60364-7-715:2006 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Część 7-715: Wymagania dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji. Instalacje oświetleniowe o bardzo niskim napięciu. Zastępuje PN-HD 60364 -7-715:2006 (U) - PN-HD 60364-7-717:2006 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Wymagania dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji. Zespoły ruchome lub przewoźne. Zastępuje PN-HD 60364-7-717:2004 - PN-HD 60364-7-740 :2006 (U) Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Część 7-740: Wymagania dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji. Tymczasowe instalacje elektryczne montowane na konstrukcjach, urządzeniach rozrywkowych i w kioskach na targowiskach, w parkach rozrywki i cyrkach - PN-HD 384.7.754 S1:2006 (U) Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Część 7: Wymagania dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji. Sekcja 754:Instalacje elektryczne w przyczepach kempingowych i pojazdach z przestrzenią mieszkalną. Zastępuje PN-IEC 60364-7-708:1999 - PN-HD 60364-7-701:2007(U) Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Część -7- 701:Wymagania dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji - Pomieszczenia wyposażone w wannę lub natrysk. Zastępuje PN-IEC 60364-7-701:1999. - PN-EN 50310:2006 (U) Stosowanie połączeń wyrównawczych i uziemiających w budynkach z zainstalowanym sprzętem informatycznym. Ochrona odgromowa obiektów budowlanych - PN-IEC 61024-1:2001 Ochrona odgromowa obiektów budowlanych - Zasady ogólne - PN-IEC 61024-1-1:2001/Ap1:2002 Ochrona odgromowa obiektów budowlanych - Zasady ogólne - Wybór poziomów ochrony dla urządzeń piorunochronnych - PN-IEC 61024-1-2:2002 Ochrona odgromowa obiektów budowlanych - Część 1 -2. Zasady ogólne - Przewodnik B - Projektowanie, montaż, konserwacja i sprawdzanie urządzeń piorunochronnych - PN-IEC 61312 -1:2001 Ochrona przed piorunowym impulsem elektromagnetycznym (LEMP) - Zasady ogólne - PN-IEC 61643-1:2001 Urządzenia do ograniczania przepięć w sieciach rozdzielczych niskiego napięcia. Część 1: Wymagania techniczne i metody badań. - PN-IEC/TS 61312-2:2003 Ochrona przed piorunowym impulsem elektromagnetycznym (LEMP) - Część 2: Ekranowanie obiektów, połączenia wewnątrz obiektów i uziemienia - PN-IEC/TS 61312-3:2004 Ochrona przed piorunowym impulsem elektromagnetycznym (LEMP) - Część 3: Wymagania dotyczące urządzeń do ograniczania przepięć (SPD) Uwaga: siedem ostatnich norm (tracą swoją ważność w 2009 r.) mają nowe wersje, wprowadzone notą uznaniową w 2006 r. Są to normy: - PN-EN 62305-1:2006 (U) Ochrona odgromowa - część 1:Zasady ogólne. - PN-BN 62305-2:2006/AC (U) Ochrona odgromowa - Część 2: Zarządzanie ryzykiem. - PN-BN 62305-3:2006 (U) Ochrona odgromowa: - Część 3: Szkody fizykalne w obiekcie i zagrożenie życia. - PN-BN 62305-4:2006 (U) Ochrona odgromowa:- Część 4: Urządzenia elektryczne i elektroniczne w obiekcie - pomiary elektryczne.