W procesie wytwarzania, przetwarzania, przesyłu i użytkowania energii elektrycznej występują strat mocy i energii. Racjonalne gospodarowanie energią elektryczną polega na takim prowadzeniu eksploatacji, aby straty były możliwie jak najmniejsze - pomiary elektryczne.

Straty mocy i energii można podzielić na trzy rodzaje:

1) straty eksploatacyjne,

2) straty na skutek złej konserwacji urządzeń,

3) straty związane z marnotrawstwem energii.

Straty eksploatacyjne są spowodowane przepływem prądu oraz stratami w izolacji oraz w rdzeniach wywołane obecnością napięcia. Główne znaczenie odgrywają straty obciążeniowe, których wartość jest proporcjonalna do kwadratu natężenia prądu i do rezystancji toru prądowego. Mniejsze znaczenie mają straty dielektryczne w izolacji, proporcjonalne do kwadratu napięcia oraz straty w rdzeniach, zwane stratami jałowymi.

Straty spowodowane są często złą konserwacją urządzeń i mogą występować zarówno w urządzeniach elektrycznych, jak i w urządzeniach produkcyjnych zasilanych energią elektryczną.

Straty związane z marnotrawstwem energii występują na skutek zbyt małej troski o użytkowaną energię oraz zbędne użytkowanie urządzeń.

Duży wpływ na racjonalne użytkowanie urządzeń elektrycznych odgrywa również przesył mocy biernej, która powoduje dodatkowe obciążenie prądowe elementów układu elektroenergetycznego, ograniczając przepustowość jego elementów, co wywołuje spadki napięcia i powoduje zwiększenie strat mocy oraz energii. Te ujemne skutki związane z przesyłem mocy biernej są tym większe, im mniejszy jest współczynnik mocy cos j - pomiary elektryczne.

Zasady racjonalnego użytkowania urządzeń. By zmniejszyć straty mocy i energii, czyli poprawy efektywności użytkowania energii elektrycznej podejmowane mogą być działania inwestycyjne i eksploatacyjne - pomiary elektryczne.

Do działań inwestycyjnych zmniejszania strat mocy i energii w sieciach elektroenergetycznych należy:

- zwiększenie przekroju przewodów i kabli,

- budowa nowych linii,

- instalacja baterii kondensatorów do poprawy współczynnika mocy,

- instalacja kondensatorów szeregowych,

- wymiana transformatorów na jednostki o mniejszych stratach.

- utrzymanie możliwie wysokiego poziomu napięcia,

- stosowanie racjonalnych schematów układów sieciowych,

- opracowanie harmonogramów prac zapewniających zmniejszenie poboru mocy w okresie szczytów dobowych,

- wykorzystywanie urządzeń o korzystniejszych wskaźnikach zużycia energii oraz ograniczenie czasu pracy urządzeń o niższej sprawności,

- bieżąca kontrola zużycia energii w procesach produkcyjno-technologicznych,

- właściwa konserwacja urządzeń,

- ograniczenie pracy jałowej silników i transformatorów,

- kontrola dotrzymania właściwych parametrów procesu technologicznego.

W przypadku urządzeń i instalacji oświetleniowych można podać następujące zasady racjonalnego użytkowania:

1) do racjonalnych sposobów oświetlenia wnętrz można zaliczyć:

a) stosowanie źródeł światła o wysokiej skuteczności świetlnej,

b) stosowanie nowoczesnych opraw o wysokiej sprawności,

c) systematyczne czyszczeniu opraw,

d) dzielenie oświetlenia na strefy,

e) powszechnym stosowaniu oświetlenia mieszanego, polegającego na przyjęciu mniejszego natężenia oświetlenia ogólnego i dodatkowym oświetleniu miejsca pracy.,

2) do racjonalnych sposobów oświetlenia zewnętrznego można zaliczyć:

a) stosowanie źródeł światła i opraw oświetleniowych o wysokiej sprawności,

b) właściwe dobieranie poziomu natężenia oświetlenia,

c) stosowanie urządzeń do sterowania oświetleniem, np. przekaźników zmierzchowych,

d) konserwacjia opraw.

Programowanie pracy sieci, instalacji i urządzeń.

Ustawa Prawo energetyczne z dnia 10.04.1997 r. [Dz.U.06.89.625 ogłoszony dnia 30 maja 2006 r.] stwierdza, że przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem i dystrybucją energii do odbiorców mają obowiązek utrzymywać zdolność urządzeń, instalacji i sieci do realizacji dostaw energii w sposób ciągły i niezawodny, przy zachowaniu obowiązujących wymagań jakościowych. Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 20 grudnia 2004 r., w sprawie szczegółowych warunków przyłączenia podmiotów do sieci elektroenergetycznych, ruchu i eksploatacji tych sieci [ Dz.U.05.2.6 ogłoszony dnia 6.01.2005 r.], zobowiązuje operatora do prowadzenia ruchu i eksploatacji sieci zgodnie z instrukcją ruchu i eksploatacji - pomiary elektryczne.

Jednym z elementów tej instrukcji jest sposób prowadzenia ruchu sieci czyli planowania pracy systemu przesyłowego (lub rozdzielczego). W ramach planowania pracy systemu powinny zostać określone zasady programowania pracy sieci, instalacji i urządzeń - pomiary elektryczne.

Programowanie pracy sieci polega na opracowaniu optymalnych układów sieci i instalacji ze szczególnym uwzględnieniem:

a) ciągłość zasilania,

b) jakość energii elektrycznej,

c) niezawodność,

d) efektywność funkcjonowania.

Ciągłością zasilania można nazwać zdolność sieci przesyłowej i rozdzielczej do zapewnienia uzgodnionej wielkości dostawy lub odbioru energii elektrycznej o określonej jakości i niezawodności. Ciągłość dostaw i odbioru energii związana jest przede wszystkim ze zbilansowaniem podaży mocy z źródeł wytwórczych i z innych sieci z zapotrzebowaniem podmiotów przyłączonych do sieci. Ciągłość dostaw i odbioru energii przedsiębiorstwa sieciowe zapewniają przez utrzymanie odpowiednich rezerw mocy i odpowiedniej struktury sieci - pomiary elektryczne.